Alanya'nın Tarihi Yapılarında Taş: Kale, Kızıl Kule ve Tersane
Kısaca: Alanya'nın simgeleri olan Kale, Kızıl Kule ve Tersane, yüzyıllardır deniz kıyısında ayakta duruyor.
Bu yapılar, taşın Akdeniz iklimi ve tuzlu havayla nasıl yaşlandığını görmek için açık hava müzesi gibidir. Bu yazıda bu yapılara bir taş ustasının gözüyle bakıyoruz.
Not: Bu yazı genel bir tanıtımdır. Tarihi yapılardaki koruma ve restorasyon çalışmaları yalnızca yetkili kurumların izniyle ve uzman ekiplerce yapılır.
Alanya Kalesi
Kale, denize uzanan kayalık yarımadanın üzerine kurulmuştur. Surlar büyük ölçüde yörede bulunan taşla örülmüştür. Kayalığın kendisiyle surlar adeta iç içe geçer; doğal kaya, savunmanın bir parçası olarak kullanılmıştır.
Selçuklu döneminde, özellikle 13. yüzyılda Sultan Alaeddin Keykubad zamanında kale büyük ölçüde yeniden düzenlenmiş ve genişletilmiştir.
Kızıl Kule
Kızıl Kule, 13. yüzyılda Selçuklu Sultanı Alaeddin Keykubad döneminde limanı ve tersaneyi korumak amacıyla yapılmıştır. Sekizgen planlı kulenin alt bölümleri taş, üst bölümleri ise kırmızı tuğladan örülmüştür; adını da bu kırmızı tuğlalardan alır. Taş ve tuğlanın birlikte kullanımı, malzemenin yükü ve hava koşullarını nasıl paylaştığını gösterir: ağır yükü ve denizin etkisini taşıyan alt bölümler taştan, daha hafif olması gereken üst bölümler tuğladandır.
Tersane
Yine Selçuklu döneminden kalan Tersane, denize açılan kemerli gözlerden oluşur. Gemilerin yapıldığı ve onarıldığı bu yapı, deniz suyuyla doğrudan temas eden tarihi bir yapıdır.
Taşın Yüzyıllık Yaşlanması
Bu yapılara bakınca taşın deniz kıyısındaki yaşlanmasını görürsünüz:
- Tuz ve rüzgâr: Denizden gelen tuz gözeneklerde kristalleşir, rüzgâr da yüzeyi sürekli aşındırır; zamanla taşta pürüzlenme ve küçük oyuklar oluşur.
- Yağmur: Yüzyıllar boyunca yağan yağmur taşın yüzeyini yavaşça çözer ve yıkar; keskin kenarlar yumuşar, renk de zamanla değişir.
- Güneş: Güçlü Akdeniz güneşine sürekli açık kalan yüzeylerde tonlar açılır; güneş alan ve gölgede kalan yüzler arasında renk farkı belirginleşir.
- Bitki ve yosun: Derzlerde ve gölgeli yüzeylerde nem uzun süre kaldığı için yosun ve bitkiler yerleşir; kökler derzleri gevşetip taşları ayırabilir.
Aynı etkiler, bugün Alanya'daki villa ve otellerin dış mekân taşlarında da daha küçük ölçekte görülür.
Üç Yapının Özeti
| Yapı | Dönem | Öne çıkan malzeme | Taşın karşılaştığı etkiler |
|---|---|---|---|
| Alanya Kalesi | Selçuklu döneminde büyük ölçüde yeniden düzenlenmiş | Yöresel taş, doğal kaya | Rüzgâr, güneş, yağmur |
| Kızıl Kule | 13. yüzyıl, Selçuklu | Altta taş, üstte kırmızı tuğla | Deniz havası, tuz |
| Tersane | 13. yüzyıl, Selçuklu | Taş kemerli gözler | Deniz suyuyla doğrudan temas |
Bugünkü Yapılar İçin Dersler
Bu tarihi yapılar, deniz kıyısındaki taşın en büyük düşmanlarının tuz, sürekli nem ve bakımsız bırakılmış derzler olduğunu açıkça gösteriyor. Alanya'daki modern villa, otel ve sitelerin havuz çevrelerinde, teraslarında ve cephelerinde kullanılan traverten, mermer ve granitler de aynı etkilere maruz kalıyor; yalnızca daha kısa sürede ve daha küçük ölçekte. Düzenli temizlik, derzlerin bakımlı tutulması, suyun taş üzerinde birikmesinin önlenmesi ve nefes alabilen emprenyeler, bugünkü taş yüzeylerin ömrünü uzatmanın en etkili yollarıdır.
Ziyaret Ederken Taşa Bakın
Kale, Kızıl Kule ve Tersane'yi gezerken taşın deniz kıyısında nasıl yaşlandığını birkaç noktaya bakarak kolayca görebilirsiniz.
- Denize bakan yüzler: Denize bakan yüzlerde tuz ve rüzgârın açtığı oyuklara dikkat edin; korunaklı yüzlerle karşılaştırınca farkın ne kadar büyük olduğu görülür.
- Gölgedeki duvarlar: Gölgede kalan duvarlarda yosun ve bitkilerin derzlere nasıl yerleştiğini görün; nemin uzun süre kaldığı yerlerde bu yeşillik belirgindir.
- Taş ile tuğlanın birleşimi: Taş ile tuğlanın birleştiği yerlerde iki malzemenin farklı yaşlanmasını gözlemleyin; aynı hava koşullarında biri diğerinden farklı aşınır ve renk değiştirir.
- Yürüme yolları: Yürüme yollarında ayak trafiğinin taşı nasıl cilaladığına bakın; yüzyılların adımları basılan yerleri düzleştirip parlatmıştır.
Alanya'da Taşla Çalışmak
Alanya'nın tarihi yapıları, bölgede taşın yüzyıllar boyunca nasıl kullanıldığını ve nasıl yaşlandığını gösteren eşsiz örnekler. Biz de günlük işlerimizde, modern yapılardaki mermer, traverten ve granit yüzeylerin bu iklimde daha uzun ömürlü olması için deniz havasına, güneşe ve kireçli suya uygun bakım yöntemleri uyguluyoruz. Tarihi yapılardaki koruma çalışmalarının ise yalnızca yetkili kurumlar ve uzman restorasyon ekipleri tarafından yapıldığını hatırlatmak isteriz.
Bugünkü Taş Bakımına Ne Öğretir?
Kale, Kızıl Kule ve Tersane'nin bugün hâlâ ayakta duran taşları, günümüzdeki taş bakımına da yol gösterir.
- Deniz havası ve düzenli bakım: Deniz havası her taşı zamanla yaşlandırır; tuz ve nemi düzenli bakımla uzaklaştırmak bu süreci yavaşlatır.
- Sağlam derzler: Derzler suyun taşa girdiği yerlerdir; sağlam tutuldukları sürece su taşın içine ve altına kolayca ulaşamaz.
- Nefes alan taş: Dış mekânda taşın içindeki nem buharlaşabilmelidir; nefes almayan kaplamalar nemi ve tuzu içeride hapseder.
Alanya'da Mermer Silim Hizmetimiz
Matlaşmış, çizilmiş ya da plakaları arasında kot farkı oluşmuş mermer zeminleri sulu silimle, tozu bağlayarak yeniliyoruz. Kaba silimden cilaya kadar her kademeyi taşın türüne göre seçiyor, gerekirse çatlak ve derz onarımını aynı iş içinde yapıyoruz.
Zemininizi yerinde görüp silim mi, yalnızca cila mı gerektiğini açıkça söylüyoruz. Mermer Silim hizmetimizi inceleyin.
Limanı korumak için Selçuklu döneminde yapılmış sekizgen planlı bir kuledir. Adını üst bölümlerinde kullanılan kırmızımsı tuğlalardan alır. Alt bölümlerde taş, üst bölümlerde tuğla kullanılması dikkat çekicidir. — Uzman Notu
