Plakalar Arası Kot Farkı (Dişlenme) Neden Olur?

Kısaca: Çıplak ayakla yürürken ayağınıza takılan, süpürge geçerken tıkırdayan plaka kenarları dişlenme ya da kot farkı olarak adlandırılır.

Hem görüntüyü bozar hem de kenarların kırılmasına yol açar. Bu yazıda dişlenmenin nedenlerini ve silimle nasıl düzeltildiğini anlatıyoruz.

Dişlenme Nedir?

Yan yana duran iki plakanın yüzeylerinin aynı seviyede olmamasıdır. Fark bazen milimetrenin altındadır ama ışık eğik geldiğinde gölge oluşturur ve elle hissedilir.

Nedenleri

Döşeme Sırasında

Dişlenmenin büyük bölümü döşeme aşamasında başlar; plakanın kendisinden ya da yerine oturtulma biçiminden kaynaklanır.

• Farklı kalınlıkta plakalar: Aynı partide bile plakaların kalınlığı biraz değişebilir; usta bunu harçla dengelemezse kalın plaka komşusundan yüksekte kalır.
• Eşit dağılmayan harç: Yapıştırıcı ya da harç plakanın altına eşit yayılmazsa plaka bir köşesinden yükselir, öbür köşesinden çöker ve kenarlarda basamak oluşur.
• Kot hataları: Usta işçiliğinde ip ya da terazi ile kot kontrolü düzenli yapılmazsa plakalar arasında küçük farklar birikerek bütün odaya yayılır.
• Bombeli ya da eğri kenarlar: Plakaların kenarları hafif bombeli ya da eğri kesilmişse, düz döşense bile birleşim çizgisinde kenarlardan biri yukarıda kalır.

Zamanla

Düz döşenmiş bir zemin de yıllar içinde kullanım ve yapı hareketleriyle kot farkı kazanabilir.

• Harç boşluğunun oturması: Altında harç boşluğu olan plaka, üzerine basıldıkça yavaş yavaş aşağı iner ve komşu plakalara göre çukurda kalır.
• Alt zeminin hareketi: Şap ya da döşemedeki oturma, rötre ve küçük yapı hareketleri plakaları farklı yönlerde iterek kenarlarda kot farkı yaratır.
• Noktasal ağır yükler: Dolap, piyano ya da ağır mobilya gibi yüklerin belirli noktalara binmesi, o bölgedeki plakaların zamanla çökmesine yol açabilir.

Dişlenmenin Zararları

Kot farkı küçük görünse de hem güvenliği hem zeminin dayanıklılığını hem de görünümünü olumsuz etkiler.

• Takılıp düşme riski: Yükselen kenar özellikle çıplak ayakla ya da terlikle yürürken ayağa takılır; yaşlılar ve çocuklar için düşme nedeni olabilir.
• Kenarlarda kırılma: Yüksekte kalan kenar her darbeyi ve sürüklenen eşyayı tek başına karşılar; zamanla kenardan parça kopar ya da çatlak oluşur.
• Kenarda kir birikmesi: Alçak kenar ile derz arasında kalan basamakta toz ve kir birikir; paspas buraya ulaşmadığı için birleşim çizgileri koyulaşır.
• Düzgün görünmeyen parlaklık: Parlatma pedi yüksek kenarlara daha çok, çukurlara daha az temas eder; cila dalgalı görünür ve eğik ışıkta gölgeler belirginleşir.

Silimle Düzeltme

Dişlenmenin kalıcı çözümü kaba silimdir. İşlem üç aşamada yapılır.

1. Yüksek kenarların aşındırılması: Önce kaba elmas aşındırıcılarla yüksek kenarlar aşındırılır; yalnız kenar değil çevresi de silinerek geçiş yumuşatılır.
2. Tek düzlem oluşturma: Sonra bütün zemin tek bir düzlem hâline getirilir; makine plakaları ve derzleri birlikte aşındırarak elle hissedilen basamakları kaldırır.
3. Ara kademeler ve parlatma: Ardından ara kademeler ve parlatma yapılır; kaba elmasların bıraktığı çizikler kademe kademe alınır ve yüzey istenen parlaklığa ulaşır.

Bu işlemde yalnızca yüksek kenar değil, çevresi de birlikte silinir; böylece geçiş yumuşak olur.

Sınırlar

Kaba silim çoğu kot farkını giderir, ancak bazı durumlarda önce başka bir müdahale gerekir.

• Çok büyük kot farkı: Birkaç milimetreyi aşan farklar silimle alınırken taşın kalınlığından ciddi kayıp olur. Bu durumda plakanın yeniden döşenmesi daha doğru olabilir.
• Boşalmış (kof) plaka: Altı boş plaka silimle düzeltilmez; önce sabitlenmesi ya da değiştirilmesi gerekir, yoksa makine basıncıyla çatlayabilir.
• Kırık kenar: Kenar kırılmışsa önce renk uyumlu dolguyla onarım yapılır; silim ancak bundan sonra kırık bölgeyi zeminle aynı düzleme getirebilir.

Yeni Döşemelerde

Yeni döşenmiş zeminlerde bir miktar kot farkı çok yaygındır. Bu yüzden döşeme sonrası ilk silim, kot farklarını gidermek için de yapılır.

Kot Farkının Derecesine Göre Yaklaşım

Dişlenme ve Derzler

Kot farkı olan zeminlerde derzler de genellikle bozulur; yüksek kenar boyunca derz kırılır, alçak kenarda ise kir birikir. Kaba silim sırasında derzler de plakalarla birlikte aşındırılır ve yüzey tek düzleme gelir. Bu aşamada boşalmış ya da çatlamış derzler temizlenip yeniden doldurulur. Silim çamuru bazen derzleri doldurmak için de kullanılır; böylece derz rengi zeminle uyumlu olur.

Kenar Kırıklarının Önlenmesi

Dişlenmiş kenarlar kırılmaya en açık noktalardır; erken önlem alınırsa hem onarım hem taş kaybı azalır.

• Kırılmadan düzeltin: Dişlenmiş kenarlar kırılmadan silimle düzeltilmelidir; kırıldıktan sonra iş dolgu ve onarımla büyür, iz de tamamen kaybolmayabilir.
• Eşyayı sürüklemeyin: Mobilya ve ağır eşyalar dişlenmiş kenarlar üzerinden sürüklenmemelidir; yükseltilerek taşınırsa çıkıntılı kenara darbe gelmez.
• Kırıkları dolguyla onarın: Kırılan kenarlar renk uyumlu dolguyla onarılmalıdır; açık kalan kırık kir toplar ve çevresindeki taşı da zayıflatır.
• Kof plakaları sabitleyin: Kof plakalar zaman kaybetmeden sabitlenmelidir; altı boş plaka basıldıkça oynar, kenarları komşularına çarpıp kırılır.

Alanya'da Dişlenme Düzeltme

Alanya'da yeni yapılan konutlarda ve tadilat görmüş dairelerde mermer ve granit zeminlerde dişlenmeyle çok sık karşılaşıyoruz. Kot farkı olan zeminlerde önce kof plakaları kontrol ediyor, ardından kaba silimle zemini tek düzleme getirip ara kademeler ve parlatmayla bitiriyoruz. Çok büyük kot farkı olan plakalar için ise yeniden döşeme seçeneğini açıkça konuşuyoruz.